• အင်္ဂလိပ်အမည် - Rice Stem Borer
• သိပ္ပံအမည် - Scirpophaga incertulas

စပါးဆစ်ပိုး လို့  ဆိုလိုက်တာနဲ့ ဘယ်လိုအကောင်မျိုးလဲ?

ဘယ်အချိန် ကျတတ်သလဲ? ဘယ်လောက် ဆိုးရွားသလဲ ? ဆိုတာတောင်သူတွေ သိပြီးသားပါ။

ဘာလို့လဲ ဆိုတော့ နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်းလိုလို ဒီပိုး​ကောင်တွေနဲ့ နပန်းလုံးနေရတာကိုး။

ဆိုတော့ စပါးဆစ်ပိုးဘယ်နှစ်မျိုးရှိသလဲ???

• ၁။ အဝါရောင်ဆစ်ပိုး (Yellow stem borer)
• ၂။ အစင်းပါ ဆစ်ပိုး (Striped stemborer)
• ၃။ ခေါင်းမဲ ဆစ်ပိုး (Black headed striped stemborer)
• ၄။ ပန်းရောင် ဆစ်ပိုး( Pinked stemborer)
• ၅။ အဖြူရောင်ဆစ်ပိုး(White stemborer)
• ၆။ ရွှေရောင်ပန်းပွား ဆစ်ပိုး(Golden fringed stemborer)

မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် အာရှ/အ​ရှေ့​တောင်အာရှမှာ အများဆုံးကျရောက်ဖျက်ဆီးတာက အဝါရောင်ဆစ်ပိုများ ဖြစ်ပါတယ်။

စပါးဆစ်ပိုး..ဘာကြောင့်ဆိုးလာသလဲ???

၂၀၀၈-နာဂစ် ​နောက်ဆက်တွဲ ဆိုကျိုးအနေနဲ့  ဧရာဝတီတိုင်းက ဆစ်ပိုး​တွေ  အညာ​မြေကို ခရီးနှင်​စေပါတယ်။

ဆစ်ပိုးဖလံတွေဟာ၂၀၁၀ ​လောက် မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး စပါးပြီး စပါးသီးထပ်စိုက်တဲ့ ဒေသတွေမှာ နှိမ်နင်းလို့ မနိုင်အောင် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

​ရွှေဘို ​ဘေးကြားစပါးခင်း​တွေမှာဆိုလည်း ပျိုးခင်းကတည်းက ဆစ်ပိုးပါလာပြီး စိုက်ခင်းလည်း​ရောက်​ရော ​ကောက်ပင် မလှန်နိုင်ဘဲကောက်ရိုး​တွေ ​ရေ​မျော​နေသလို ဖြစ်ရပါတယ်။

​တောင်သူ​တွေမှာ ဆစိပိုးကျ​နေမှန်း​သတိမထားမိတော့ ပင်စည်ထဲဝင်ပြီး အူတိုင်ကို ထိုးဖောက်စားတော့  ​ခေါင်နှံ​တွေ အဖြူထွက်လာမှ ဆစ်ပိုးကျမှန်းသိရပါတယ်။

ဆေးဖျန်း လို့လည်းမဖြစ်၊ ဖျန်းပြန်​တော့လည်း ပိုးမနိုင်

စပါးပင်က သခင်မချစ်သမျှ​တော့ တံစဉ်လွတ်ခဲ့ရတဲ့ နှစ်တွေ ရှိခဲ့တယ်။

စပါးဆစ်ပိုး စတင်ကျ​ရောက်​နေမှန်း ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ?

• စပါးပျိုးခင်းမှာ ဖြစ်စေ ကြဲသားခင်း ၂၀ရက် - တစ်လသားမှာဖြစ်​စေ စပါးပင်ရဲ့ အလယ်ရွက် တစ်ရွက်ရွက်မှာ တစ်ရွက်တည်းဖြူ​ခြောက်​နေရင် အဲဒီစပါးခင်း ဆစ်ပိုး​ရောက်​နေပါပြီ။
• ​နောက်တခါ စပါးရွက်ရဲ့ထိပ်ပိုင်း ၃ပုံ ၁ပုံ​လောက် အရွက်ပြား​ပေါ်မှာ ဥမြုံတွေ့ရတတ်ပါတယ်။ (ဥမြုံ​ပေါ်မှာ.အဖြူ​ဖျော့ရောင်၊ အဝါ​ရောင်အ​မွေး​လေး​တွေဖုံးထားပါတယ်)

စပါးပင် ဘယ်အရွယ်မှာ ဆစ်ပိုးကျတတ်သလဲ?

• စပါးပင် ရက်၂၀-၃၀ ရက်သား အရွယ်မှာ စတင်ကျ​ရောက်တတ်လို့ မိမိစပါးခင်းကို ၃ ရက်တစ်ကြိမ် ကွင်းဆင်းစစ်​ဆေးပါ။ (အရွက်​​တွေ​ပေါ် ဥမြုံ ရှိမရှိ၊ အရွက် ဖြူ​ခြောက်ရှိမရှိ)
• ပျိုးခင်းမှ ပါလာ​သောဆစ်ပိုးကို စိုက်ခင်းသို့ပါလာပါက နှိမ်နင်းရခက်တတ်ပါတယ်။
• စပါးပင် ဖုံးလုံးချိန် ဆစ်ပိုးကျ​ရောက်ပါက အနှံသ​န္ဓေ မ​အောင်ဘဲ နှံဖြူ​တွေ ထွက်လာပါတယ်။

ဆစ်ပိုးမကျရောက်အောင်ဘယ်လိုကြိုတင်ကာကွယ်မလဲ??

• လယ်ထဲက အပင်အကြွင်းအကျန်တွေကို ထယ်မှောက်ပါ (သို့မဟုတ်) ရေသွင်းပြီး ထွန်ထယ်ဝင်ပါ။
• ပျိုးပင် အရွက်ဖျားရှိ ဥမြုံများကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးပါ။
• ပျိုးစည်းများကို မစိုက်မီ တံစဉ်ဖြင့် ထိပ်ဖြတ်ပြီးမှ စိုက်ပါ။
• ကောက်ကွက်မစိပ်လွန်းအောင် (သို့မဟုတ်) အပင်မထူအောင်ဂရုစိုက်ပါ။
•  စပါးအပြီး စပါးသီးနှံ ထပ်ကာထပ်ကာ စိုက်ခြင်းမပြုပါနှင့်။
• ဆစ်ပိုးဒဏ်ခံနိုင်သော စပါးမျိုးများကို စိုက်ပါ။
• သက်တမ်းတို၊ အရပ်ပု စပါးမျိုးစိုက်ပါ။ (ဥပမာ-IR-20/IR-26)

ဆစ်ပိုးကျရောက်ပါက ဘယ်လို နှိမ်နင်းရမလဲ

၁။ ဇီဝနည်းဖြင့် ကာကွယ်နှိမ်နင်းခြင်း

• Telenomus spp (တီလီနိုမက်စ်)၊ Tetrastichus spp (တထြာစတီခက်စ်) ၊ Trichogramma spp (ထရိုင်ခိုဂရမ်မား) စတဲ့ ကပ်ပါးနကျယ်များ​မွေးမြူ၍ ကပ်ပါးပြုခြင်း။ 
• ဆစ်ပိုးဥများကို သားရဲကောင်များလွှတ်၍  ဖျက်ဆီး​စေခြင်း။ (ဥပမာ ချို ရှည်နှံကောင်များ၊ အရွယ်ရောက်ပြီး ပင့်ကူများ....)

၂။ ဓာတု ပိုးသတ်​ဆေးဖြင့် ကာကွယ်နှိမ်နင်းခြင်း။

• ဖစ်ပရို​နေးလ်
• ကလိုရမ် ထရာနိလီပရိုး
• ဘီတီ
• ပရိုဖီနို​​ဖော့+လမ်ဘဒါ
• အီမာမက်တင်+သိုင်ယာမီသိုဇင်
• ကာဘိုဆာလဖန်
• ကာတက်ဟိုက်ဒြိုကလိုရိုဒ်

​​ဖော်ပြပါ ​ဆေးအုပ်စုများမှ တမျိုးမျိုးကို အညွှန်းပါအတိုင်း စနစ်တကျအသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

အထူးသတိပြုရမည့်အချက်များ

စပါးဆစ်ပိုးသည် ရွက်ဖုံးမှတဆင့် အဆစ်ထဲသို့ ဝင်​ရောက်ပြီး အူတိုင်အတွင်းသားကို စား​သောက်ဖျက်ဆီးပါတယ်။

တဖြည်းဖြည်း အပင်​ခြေအထိ​ရောက်နိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ​ဆစ်ပိုးကျ​ရောက်​သောစပါးခင်းကို ရေမထုတ်ဘဲ ပိုးသတ်​ဆေးဖျန်းပါက ထိ​ရောက်မှု မရှိတာ​​တွေ့ရပါတယ်။

(ပိုးသတ်​ဆေးဖျန်းလျှင် ရေထုတ်ပြီးမှ ဖျန်းပါ)

စပါးဖုံးလုံးချိန် ဆစ်ပိုးကျ​ရောက်ပါက စပါးအထွက်နှုန်း ဆုံးရှုံးနိုင်ပါသဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ်​ဆေး ဖျန်းထားဖို့လိုပါတယ်။

(စပါး၂ လသားအရွယ်မှာ၊ ဆစ်ပိုး ဥကန်း​ဆေး Profenofos/Acetamepridဖျန်း​ပေးပါ။​ ဆေးဖျန်းသည့်အခါတိုင်း စွဲကပ်ပျံ့နှံ့​ဆေး အသုံးပြုပါ။) ဆစ်ပိုးကာကွယ်​ဆေးဖျန်းလျှင် အပင်​ခြေပိုင်းအထိ ​ဆေး​ရောက်​အောင် ဖျန်း​ပေးပါ။

​စေတနာများစွာဖြင့်

ဒို့ဦး​လေး

ဆောင်းပါးများ/သတင်းများ ပြန်လည်ကူးယူဖော်ပြလိုပါက "အစိမ်းရောင်လမ်းမှ ကူးယူဖော်ပြပါသည်" ဟုထည့်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။