ပဲမှာ ကျတဲ့ ယင် ဖြူ အကြောင်း သိချင်လို့ပါ ခင်ဗျ

#ယင်ဖြူ ????? မြန်မာအမည် - ယင်ဖြူ အင်္ဂလိပ်အမည် - Whiteflies သိပံ္ပအမည် - မျိုးစိတ်များစွာရှိ မျိုးရင်း - Aleyrodidae မျိုးစဉ် - Hemiptera မြန်မာလို ယင်ဖြူ ( Whiteflies )ဟု ခေါ်သော်ငြား ယင်ကောင် အစစ် မဟုတ်ဘဲ အကြေးပိုး ( Scales insects), ပိုးစေးနဲ( Mealy bugs ), ပျပိုး( Aphids ) တို့နှင့် နှီးနွယ်သော ဟီမီတယ်ရာ ( Hemiptera ) မျိုးစဉ်ထဲမှ စုပ်စားပိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အပင်မျိုးစုံတွင် ကျရောက် ဖျက်ဆီးသော အင်းဆက်ဖြစ်၍ အရွက်အောက် မျက်နှာပြင်တွင် နေထိုင်စားသောက်သည်။ ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိရပြီး မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၅၅၀ အထက်တွင် ရှိသည်။ မျိုးရင်း Aleyrodidae ဖြစ်၍ Superfamily Aleyrodoidea တစ်ခုထဲသာ ရှိသည်။ ၎င်း မျိုးရင်းဝင်များသည် သေးငယ်သော အင်းဆက်များဖြစ်၍ မျိုးစိတ် အများစုက အတောင်ပံ ၃ မီလီမီတာ ခန့်ရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်အရှည် ၁ မီလီမီတာ မှ ၂ မီလီမီတာ ခန့်ရှိသည်။ တချို့သော ယင်ဖြူ တို့သည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီး၍ ၅ မီလီမီတာ အထိပင် တွေ့ရသည်။ တခါတရံ လိင် ၂ မျိုးတွင် တစ်မျိုးက အခြား အကောင်ထက် သိသိသာသာ ပိုကြီးသည်။ များသောအားဖြင့် အထီးသည် အမထက် အရွယ်အစား သေးငယ်လေ့ရှိသည်။ ယင်း ပုံစံအား ပျပိုးနှင့် အကြေးပိုးများတွင်လည်း တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ထူးထူးခြားခြား အပူပိုင်းဒေသတွင် တွေ့ရသော ယင်ဖြူ များတွင် အမထက် အထီးက ပိုကြီးသည်။ အရွယ်ရောက် ယင်ဖြူများတွင် ဦးမှင် တစ်စုံရှိ၍ အမများ၏ ဦးမှင်သည် အထီးများထက် ရှည်သည်။ Ocelli ဟုခေါ်သော ရိုးရိုး မျက်စိ နှစ်လုံးနှင့် စုပေါင်း မျက်လုံးတစ်စုံ ရှိသည်။ နားနေစဉ် အတောင်အား ဖြန့်ထားသောကြောင့် တချို့က ဖလံ( Moth ) ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ အတောင်တွင် ဂျုံမှုန့်နှင့်တူသော အဖြူရောင် ဖယောင်းမှုန့်များဖြင့် ဖုံးကာထားသည်။ သူတို့ကို ရေ သို့မဟုတ် လက်ဖြင့် ဖယ်ရှား သန့်ရှင်းလိုက်ပါက ထပျံသည့်အခိုက် အမှုန်များသည် ဖုန်ထသကဲ့သို့ ပျံံ့လွင့်သဖြင့် တကယ့်ကို အနှောက်အယှက်ဖြစ်စေသည်။ နွေဦးရာသီတွင် ယင်ဖြူအမသည် ဖိုမဲ့ သန္ဓေအောင်ခြင်း( Parthenogenic ) နည်းဖြင့် မျိုးပွားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဖိုအမ မိတ်လိုက်၍ မျိုးပွားကြသည်။ အရွယ်ရောက် ယင်ဖြူအမများသည် အစာနှင့် နီးသော အရွက်၏ အောက်မျက်နှာပြင်များတွင် ဥများကို တစ်ဥချင်းစီ ဒေါင်လိုက် ဥချသည်။ ဥများကို တစ်နေရာထဲတွင် စုဝေး၍ ရစ်ဝဲပုံစံ( Spiral patterns ) ဥချပြီးနောက် ဖယောင်းမှုန့်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခဲ့သည်။ ဥ ပုံသဏ္ဌာန် ရှည်မျောမျော ဖြစ်၍ ၁၀၀ မှ ၁၅၀ အထိ ဥချနိုင်သည်။ ဥများကို အပင်၏ အထက်ပိုင်းကျသော ရွက်နုများတွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥမှ အကောင်ပေါက်ရန် ၁၀ ရက်ခန့် ကြာမြင့်သည်။ သားလောင်း ဘဝတွင် ၁ ပါတ်ခန့် ပင်ရည်များကို စားသုံးပြီးနောက် ရုပ်ဖုံး ဘဝ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းသည်။ ပိုးရုပ်ဖုံး ဘဝတွင် အစာစားခြင်း ရပ်နားနေပြီး ၅ ရက်အကြာတွင် ရုပ်ဖုံးထဲမှ ထွက်လာပြီး မကြာမီ အရွယ်ရောက် အကောင်ကြီးဖြစ်လာသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘဝစက်ဝန်းသည် မျိုးစိတ်အရ သော်လည်းကောင်း ရာသီဥတု အခြေအနေအရ သော်လည်းကောင်း ပုံသေကားကျ တွက်မရပဲ အနဲငယ် ခြားနားမှုရှိသည်။ အမှန်စင်စစ် ရုပ်ဖုံးအဆင့်ဟု ဆိုသော်ငြားလည်း ပိုးရုပ်ဖုံး အစစ်မဟုတ်ပဲ ပုစဉ်းကြီး၊ ပုစဉ်းရင်ကွဲ များကဲ့သို့ ရုပ်ဖုံးအဆင့်(Pupal stage) မရှိသော ( Hemimetabolous) ရုပ်သွင်ကူးပြောင်းသည့် ( Metamorphosis ) ရုပ်သွင်ပြင် ပြောင်းခြင်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပြီးပြည့်စုံစွာ ရုပ်သွင် ကူးပြောင်းလေ့ရှိသော အင်းဆက်မျိုး ( Holometabolous insects ) ဖြစ်သည်။ ယင်ဖြူတို့သည် အရေးကြီးသော ဖျက်ပိုးမျိုးစိတ်တွင်ပါဝင်၍ ဘဝအဆင့် အားလုံးတွင် နားနေသည့် ရုပ်ဖုံးအဆင့်မှ အပ သားလောင်း အဆင့်ရော အရွယ်ရောက် အဆင့်မှာပါ စုပ်တံပါသော ပါးစပ်အစိတ်အပိုင်းဖြင့် ပင်ရည်တို့ကို စားသောက်ကြသည်။ သီးနှံပင်များ၏ ပင်ရည်ကို စုပ်ယူစားသုံးသဖြင့် စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်စေသည်။ နွေးသော ရာသီဥတုရှိသည့် အပူပိုင်းဒေသများတွင် ယင်ဖြူကျရောက်ခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးအရ ထိခိုက် ဆုံးရှုံးမှု ခန့်မှန်း တန်ဖိုးသည် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ သန်းချီ ရှိသည်ဟု သိရသည်။ ပင်ရည်တို့ကို စားသောက်ပြီးနောက် အချိုရည်များကို စွန့်ထုတ်သောကြောင့် အပင်တွင် ကြပ်ခိုးမှို( Sooty mold )များ ဖြစ်စေသည့် အပြင် ပင်ရည်စုပ်ယူရာတွင် တံတွေးရည်(Saliva)များကို အပင်၏ အစာကြောထဲသို့ ထိုးသွင်းသောကြောင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာများနှင့် ရောဂါများကို ဖြစ်စေသည့်အပြင် ပြန့်တင်းအား( Turgor pressure )ကိုလည်း လျော့ကျသွားစေသည်။ အရွက်တွင် ယင်းတို့ စုပြုံကျရောက်ပါက အဝါရောင် အစက်အပြောက်များဖြစ်ပေါ်လာပြီး အပင်၏ ရောဂါကို လက်ခံနိုင်စွမ်း မြန်မြန် တိုးစေ၍ ကြံ့ခိုင်မှုကို လျော့နည်းစေသည်။ ၎င်းတို့ စွန့်ထုတ်သော အချိုရည်သည်လည်း အပင်ကို ဒုက္ခပေးရန် အားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။ ယင်ဖြူကျရောက်ခြင်းကြောင့် လက်ခံပင် သေဆုံးသည်အထိ မဖြစ်နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့ သယ်ဆောင်သော ဗိုင်းရပ်စ်( Virus )ကြောင့် အထွက်နှုန်းကို များစွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ Aleyrodidae မျိုးရင်းဝင် ယင်ဖြူ မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် Silverleaf whitefly (Bemisia argentifolii)နှင့် (Bemisia tabaci) တို့သည် African cassava mosaic, Bean golden mosaic, Bean dwarf mosaic, Bean calico mosaic, Tomato yellow leaf curl, Tomato mottle နှင့် မျိုးရင်း Geminiviridae မှ Begomoviruses ရောဂါများကို အဓိက သယ်ဆောင်ကောင်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ခရမ်းချဉ်၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ပီလောပီနံ၊ ဝါ၊ ဖရဲသခွား၊ အာလူး၊ ကန်ဇွန်းဥနှင့် သီးနှံပင် အများအပြားတွင် ကျရောက်သည်။ ထိန်းကျောင်းရန်နည်းလမ်း - ယင်ဖြူတို့သည် ဓာတုပိုးသတ်ဆေးဒဏ်အား ခုခံနိုင်သည့် ပုံစံများ လျင်မြန်စွာ တိုးတက် ပြောင်းလည်းလာသဖြင့် ထိန်းကျောင်းရန် ခက်ခဲလာသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်ဖြူတို့အား ထိန်းကျောင်းရန် ဇီဝနည်း( Biological )တွင် သားရဲများ ( Predators )၊ ကပ်ပါးများ( Parasitoids )၊ အဏုဇီဝပိုးများ( Microbial ) အခြားသော ဓာတုမဟုတ်တဲ့ နည်းလမ်းများ( Nonchemical means )ဖြစ်သည့် ယင်ဖြူ ကျရောက်နေသော အရွက်များကို ဖယ်ရှားပစ်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ရေအားဖြင့် ဆေးကြောခြင်း၊ အဝါရောင် ကပ်ပြား ထောင်ချောက်(Yellow sticky paper) များဖြင့် ဖမ်းဆီး သုတ်သင်ခြင်းများကို ဟန်ချက်ညီညီ ဆောင်ရွက်၍ နှိမ်နင်းသွားရမည်။ ဓာတုနည်း မဟုတ်သော ထိန်းချုပ်နည်းများဖြင့် ဦးစွာ ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်၍ လိုအပ်မှသာ ဓာတုဆေးများဖြစ်သည့် Clothianidin လို့ခေါ်တဲ့ နီယိုနီကိုတီနွိုက်( Neonicotinoid ) အုပ်စုဝင် ဆေး တစ်မျိုးမျိုးကို အသုံးပြု၍ ဖြစ်စေ ဒိုင်နိုတီဖျူရန် ( Dinotefuran ) အင်မီဒါကလိုပရစ်( Imidacloprid ) သိုင်ယာမီသိုဇမ် ( Thiamethoxam ) ပါရာမီသရင်း( Permethrin ) ပါရာသရင်း( Pyrethrins ) အစရှိသည့် ဆေးများနှင့် ဆပ်ပြာရည် ရောစပ်ကာ ပက်ဖျန်း၍ အသုံးပြု နှိမ်နင်းနိုင်သည်။ ဆေးဖျန်းရာတွင် အနည်းဆုံး ၅ ရက်လျှင် တစ်ကြိမ်နှုန်းဖြင့် ၃ ကြိမ် ပက်ဖျန်းပေးရမည်။ Neem oils နှင့် plant extract oil များကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ သဘာဝ သားရဲများဖြစ်သည့် အစိမ်းရောင် ဇာတောင်ပိုး( Green lacewings )၊ လိပ်ခုံးကျိုင်း( Ladybirds )၊ သားရဲ ဘက်ပိုး ( Minute pirate bugs )၊ လုံမပျို ဘက်ပိုး ( Damsel bugs ) တို့သည် ယင်ဖြူ အရေအတွက်ကို ထိန်းချုပ်ပေးသောကြောင့် ၎င်း သားရဲများကို စောင့်ရှောင့်ခြင်းဖြင့် သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် နှိမ်နင်းရာရောက်သည်။ #NyanMyint 25.12.218