ကျွန်မတို့တောင်သူဦးကြီးတို့ရဲ့ စိုက်ခင်းတွေမှာ သီးနှံတွေကိုဖျက်ဆီးတဲ့ အကြီးမားဆုံးရန်သူတွေကတော့ ဖျက်ပိုးတွေနဲ့ အပင်ရောဂါတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ တောင်သူဦးကြီးတို့အနေနဲ့ စိုက်ခင်းမှာ ပိုးမွှားရောဂါကင်းစင်းပြီး အထွက်နှုန်းကောင်းမွန်ရန်အတွက် သီးနှံစစိုက်ချိန်မှစ၍ ပိုးမွှာရောဂါဖျက်ဆီးမှုလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာရန် လိုအပ်ပါတယ်။ ပိုးကျတာလား၊ ရောဂါကျတာလား ခွဲခြားသိရန်လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ တောင်သူဦးကြီးများအနေဖြင့် ပိုးဖျက်ဆီးသော လက္ခဏာ၊ ရောဂါကြောင့်ဖြစ်သောလက္ခဏာများကို သေချာခွဲခြားသိမှသာ အနာနဲ့ဆေးတည့်အောင် ကာကွယ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ ပိုးကျသောအခင်းကို အပင်ရောဂါကာကွယ်ဆေးများ အသုံးပြုပါက ထိရောက်မှုမရှိပဲ ကုန်ကျစရိတ်သာ တက်လာမှာဖြစ်ပါတယ်။

ပိုးမွှား

     ပိုးမွှားဆိုရာမှာ ဖျက်ပိုးနှင့် မိတ်ဆွေပိုးဟူ၍ (၂) မျိုးရှိပါတယ်။ ပိုး ၂ မျိုးရှိရာမှ မိတ်ဆွေးပိုးမှာ သီးနှံများကိုဖျက်ဆီးသော ဖျက်ပိုးများကို ကောက်ယူစားသောက် ကပ်ပါးပြုနေထိုင်တတ်သော ပုဇဉ်း၊ ပင့်ကူ၊ လိပ်ခုံးကျိုင်း၊ ဇာတောင်ပိုး စသည့် သားရဲကောင်များဖြစ်ပါတယ်။ သဘာဝမှာ မိတ်ဆွေပိုးနှင့် ဖျက်ပိုးသည် မျှခြေအနေအထားတွင်ရှိပြီး အစာကွင်းဆက်လည်ပတ်နေသောကြောင့် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းများစွာက ပိုးသတ်ဆေး၊ ရောဂါကာကွယ်နှိမ်နှင်းဆေးများ အသုံးမပြုဘဲ အထွက်နှုန်းမြင့်မားခဲ့ကြပါတယ်။ ယခုအခါ ပိုးတွေ့တာနှင့် ဓာတုပိုးသတ်ဆေးများ အလွန်အကျွံအသုံးပြုခြင်းကြောင့် ဖျက်ပိုးများနှင့်အတူ မိတ်ဆွေပိုးများပါ သေဆုံးကြရပါတယ်။ ထို့ကြောင့် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုးသတ်ဆေးများ ပိုမိုသုံးစွဲလာရပြီး ဖျက်ပိုးပေါက်ပွားမှုလည်း ပိုမိုများပြားလာပါတယ်။ ဖျက်ပိုးမျိုးစိတ်များကို နီမတုတ်၊ ခရု၊ ပက်ကျိ၊ အင်းဆက်နှင့် မွှား၊ ကြွက်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးတွင် အများဆုံးဖျက်ဆီးသောအုပ်စုများမှာ အင်းဆက်နှင့် မွှားမျိုးစိတ်များဖြစ်ပါတယ်။ ပိုးနှင့် ရောဂါ၏ အဓိကကွာခြားချက်တစ်ခုမှာ ပိုးမွှားများသည် လိင်ရှိအားဖြင့် မျိုးပွားကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဥမြုံ၊ သားလောင်း၊ ပိုးချေးများကို စိုက်ခင်းထဲတွင် အလွယ်တကူတွေ့ရှိနိုင်သောကြောင့် ပိုးကျရောက်မှုကို အလွယ်တကူသိရှိနိုင်ပါတယ်။ ဖျက်ပိုးမျာသည် အပင်များမှ ပင်ရည်များ၊ အစာများကို စုပ်ယူခြင်း၊ ကိုက်ဖြတ်စားသောက်ခြင်းဖြင့် အပင်များကို ဖျက်ဆီးပါတယ်။ 

စိုက်ခင်းတွင် ပိုးကျရောက်ပါက

- အပင်ညှိုးခြင်း၊

- အရွက်ပင်စည်များပေါ်တွင် ကိုက်ရာ ခြစ်ရာများတွေ့ရခြင်း

- အရွက်များပေါ်တွင် အဝါရောင်၊ အညိုရောင်၊ အနက်ရောင်အစွန်းများတွေ့ရခြင်း

- အရွက်ကြွေခြင်း

- အရွက်ခြောက်ခြင်း

- အရွက်ပြတ်ခြင်း၊ တွန့်ခေါက်ခြင်း

- အနှံပြတ်ခြင်း စသည့်လက္ခဏာများကို တွေ့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ရောဂါများ

    အပင်ရောဂါများမှာ မှို၊ ဘတ်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် စသော သက်ရှိများကြောင့်ဖြစ်သကဲ့သို့ ရာသီဉတု၊ ပိုးသတ်ဆေးများကြောင့် ဓာတုအဆိပ်သင့်ခြင်း၊ အာဟာရမလုံလောက်ခြင်း၊ အပင်ရောဂါဖြစ်စေသော မော်လီကျူးများကြောင့်လည်း အပင်ရောဂါများဖြစ်စေပါတယ်။ အပင်ရောဂါများမှာ အပင်အာဟာရချို့တဲ့မှုလက္ခဏာများနှင့် ဆင်တူတတ်ပြီး ပိုးကျသကဲ့သို့ ကိုက်ဖြတ်ရာများမတွေ့ရသဖြင့် သတိပြုမိရန်ခက်ခဲပြီး ကာကွယ်ရန်ပိုခက်ခဲပါတယ်။ 

အပင်ရောဂါကျရောက်လျှင်

- နေရာကွက်၍ ပုံသဏ္ဍန်မမှန် တွန့်လိမ်ခြင်း

- အပင်များ တောင့်တင်းခိုင်မာမှုမရှိဘဲ ယိုင်လဲခြင်း

- ဆဲလ်သေကွက်များဖြစ်ပေါ်ခြင်း

- အကိုင်းအခက်များ ပုံပျက်ပန်းပျက်ဖြစ်ခြင်း

- အရွက်များ၊ အသီးများပေါ်တွင် အစွန်းများဖြစ်ခြင်း

- အရွက်များ အရောင်မညီညာခြင်း

- အပင်တစ်ရှူးများသေခြင်း

- အရွက်များပေါ်တွင် အစက်အပြောက်များဖြစ်ပေါ်ခြင်း

- ရွက်ဖုံးပုပ်ခြင်း

- အပွင့်၊ အရွက် တည်ဆောက်မှုပုံစံပြောင်းလဲခြင်း စသည့်လက္ခဏာများကို တွေ့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

    တောင်သူဦးကြီးများအနေဖြင့် ဖျက်ပိုးနှင့် အပင်ရောဂါလက္ခဏာများကို ခွဲခြားလေ့လာပြီး မိမိတို့ သီးနှံများကို ပိုးမွှားရောဂါများမှ အချိန်မီကာကွယ်၍ အထွက်တိုးကြပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းလိုက်ပါတယ်ရှင့်။

Reference

https://www.lorecentral.org/2018/01/difference-between-pests-and-diseases-in-plants.html#:~:text=One%20of%20the%20main%20differences%20between%20pests%20and,%28insects%20and%20mites%29%20and%20rodents%20%28rats%2C%20mice%2C%20etc.%29.

https://www.go-forth.com/blog/post/difference-between-pests-and-diseases-in-garden-plants